Gestagenska kontracepcija je vrsta hormonske kontracepcije pri kojoj se koristi samo jedan hormon - gestagen. Gestageni su derivati progesterona ili 19-nortestosterona čija je glavna odlika vezivanje za progesteronski receptor i progesteronski učinci. Progesteron je hormon jajnika koji se stvara u drugoj fazi ciklusa, a čiji su učinci oprečni učincima estrogena: dovodi do sekrecijske transformacije sluznice maternice, smanjuje pokretljivost jajovoda, te reducira količinu i kvalitet sluzi vrata maternice.

Gestagenska kontracepcija se općenito preporučuje ženama kod kojih nije moguća ili nije pouzdana druga vrsta kontracepcije (uzimanje lijekova koji potiču enzimsku indukciju jetre, gastrointestinalne tegobe, ovisnost o alkoholu/drogama, duševno bolesne osobe), kao i ženama kod kojih je kontraindicirana primjena preparata s estrogenskom komponentom. Ova vrsta kontracepcije često dovodi do poboljšanja cikličkih migrena kao i predmenstrualnog sindroma, a kod žena sa epilepsijom smanjuje učestalost epileptičkih napadaja. Povoljan učinak se primjećuje također kod žena s recidivirajućom mastopatijom, miomatoznim uterusom i endometriozom.

Gestagenska kontracepcija se može primjenjivati u nekoliko vidova: gestagenske tablete (Exlutona, Microlut, Micro-30-Wyeth, 28 mini, Cerazette), injekcije depo-gestagena (Depot Provera, Depo Clinovir, Noristerat) i gestagenski implantati. Implantati se nalaze na tržištu od 1987. godine kada se po prvi puta pojavio Norplant u Švedskoj i Finskoj. Norplant se sastoji od 6 silastičkih fleksibilnih štapića od kojih svaki sadrži po 36 mg kristalnog levonorgestrela. Usavršavanjem Norplanta nastaje Norplant 2 koji se sastoji od 2 štapića s po 70 mg levonorgestrela, a sasvim ga prevazilazi Implanon koji se sastoji od 1 štapića s 68 mg etonorgestrela (3-keto-desogestrel).

Implantat se postavlja pod kožu s unutrašnje strane nadlaktice nedominantne ruke, štapić je nevidljiv, ali se može osjetiti na dodir. Postavljanje implantata se obično vrši u lokalnoj anesteziji, u 90% slučajeva trajanje insercije je ispod 3 minute. Odstranjenje implantata se vrši nakon 3 godine, u 83% slučajeva traje manje od 5 minuta.

Implanon je veoma sigurno kontraceptivno sredstvo, u preko 70.000 ciklusa nije ostvarena niti jedna trudnoća. Osim opisanih učinaka gestagenske kontracepcije inhibitor je i ovulacije. Najčešća neželjena djelovanja su nepravilna krvarenja kao i oskudna menstruacijska krvarenja pa sve do njihovog izostanka, što se javlja u 25% pacijentica. Mogu se javiti glavobolja, akne, oscilacije u raspoloženju, povećani apetit kao i dobitak na težini. Nakon 24 mjeseca 64% pacijentica dobije najmanje 1 kg, i 37% pacijentica 3 kg. S metodom je zadovoljno i nastavlja ju koristiti nakon 24 mjeseca 82% žena.

Kontraindikacije za Implanon su: nejasna vaginalna krvarenja, akutna tromboza ili tromboflebitis, liječenje s antikoagulansima, hemoragička dijateza, akutne bolesti jetre, tumori jetre i rak dojke. Relativne kontraindikacije su izvanmaterična trudnoća u anamnezi, povišeni kolesterol, arterijske bolesti (hipertenzija, infarkt, moždani udar), teški oblici migrene, kronične bolesti i teška depresija.

Implanon predstavlja sredstvo izbora za žene koje žele apsolutnu zaštitu od neželjene trudnoće, ali koje dobro poznaju i prihvaćaju rizike ove vrste kontracepcije.

Dr.Vesna Harni
	Literatura: 1. Kuhl H. Neue Gestagene - ihre Vor- und Nachteile. Therapeutische Umschau, Band 58. Verlag Hans Huber Bern, 2001. 2. Edwards JE, Moore A. Implanon: a rewiev of clinical studies. Br J Fam Plan 1999; 4:3-16 3. Pasquale SA, Sinofsky FE. Pharmacology of Implanon: A Two Study Evaluating Absorption, Stabilization of Levels and Elimination Rate. ASRM Meeting 1996. ... ostale reference